આકાશમાં ભારતનો નવો જયઘોષ: ‘વિક્રમ-1’ ની સફળ ઉડાન સાથે ભારત બન્યું ખાનગી અવકાશ ક્ષમતા ધરાવતો વિશ્વનો ત્રીજો દેશ
ભારતની અવકાશ સંશોધન યાત્રામાં આજે એક નવો સુવર્ણ અધ્યાય ઉમેરાયો છે. શનિવારે શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર ખાતેથી હૈદરાબાદ સ્થિત સ્ટાર્ટ-અપ ‘સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ’ દ્વારા વિકસિત ‘વિક્રમ-1’ રોકેટનું સફળ પ્રક્ષેપણ કરવામાં આવ્યું. આ સફળતા સાથે ભારત વિશ્વના તે ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોની યાદીમાં સામેલ થઈ ગયું છે, જેઓ ખાનગી સ્તરે પોતાની ભ્રમણકક્ષા પ્રક્ષેપણ ક્ષમતા ધરાવે છે. આ મિશન માત્ર ટેકનોલોજીકલ સિદ્ધિ નથી, પરંતુ ભારતના ખાનગી અવકાશ ઉદ્યોગ માટે એક નવી ભવિષ્યરેખા છે.
ઐતિહાસિક ક્ષણ અને મિશનની સફળતા
બપોરે બરાબર 12:10 વાગ્યે, સાત માળની ઇમારત જેટલું ઊંચું અને અદ્યતન ટેકનોલોજીથી સજ્જ ‘વિક્રમ-1’ રોકેટ આકાશ તરફ ગર્જના કરતું છૂટ્યું. આ મિશનનું મુખ્ય લક્ષ્ય પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષા (LEO) માં ચોક્કસ પેલોડ્સને ઇન્જેક્ટ કરવાનું હતું. સફળ પ્રક્ષેપણ બાદ, આ રોકેટે 450 કિમીની ઊંચાઈએ અને 60-ડિગ્રીના ઝુકાવ પર સફળતાપૂર્વક ચાર ટેકનોલોજી ડેમોન્સ્ટ્રેશન પેલોડ્સને સ્થાપિત કર્યા.
આ મિશનના સફળતાપૂર્વક લોન્ચિંગ બાદ સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસના સહ-સ્થાપક અને CEO પવન ચંદના ભાવુક થઈ ગયા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “અમે ભારતમાંથી એક વૈશ્વિક સીમાચિહ્નરૂપ બનાવ્યું છે. એક સમયે જે અશક્ય લાગતું હતું, તેને આજે અમારી અસાધારણ ટીમે સત્ય કરી બતાવ્યું છે.”
પીએમ મોદીનું અભિવાદન
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ સિદ્ધિ પર ખુશી વ્યક્ત કરતા તેને ભારતની અવકાશ યાત્રામાં એક ‘નિર્ણાયક ક્ષણ’ ગણાવી હતી. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર લખ્યું, “આ સિદ્ધિ આપણા યુવાનોની પ્રતિભા, નિશ્ચય અને ઉદ્યોગસાહસિક ભાવનાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ખાનગી ક્ષેત્રની આ વધતી ભાગીદારી નવી સીમાઓ ખોલી રહી છે અને નવીનતાને વેગ આપી રહી છે.”
અદ્યતન ટેકનોલોજી અને સ્વદેશી નિર્માણ
‘વિક્રમ-1’ એ માત્ર એક રોકેટ નથી, પરંતુ એન્જિનિયરિંગનો એક અદભૂત નમૂનો છે. તે સંપૂર્ણપણે ભારતમાં ડિઝાઇન અને ઉત્પાદિત કરવામાં આવ્યું છે. તેની મુખ્ય વિશેષતાઓમાં શામેલ છે:
ઓલ-કાર્બન કમ્પોઝિટ સ્ટ્રક્ચર: રોકેટને હલકું અને મજબૂત બનાવે છે.
3D-પ્રિન્ટેડ એન્જિન: જટિલ ભાગોને સચોટ રીતે બનાવવા માટે વપરાયેલું આધુનિક મિકેનિઝમ.
ઇન-હાઉસ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ: હાઇ-થ્રસ્ટ સોલિડ-ફ્યુઅલ બૂસ્ટર્સ જે રોકેટને અદભૂત ગતિ આપે છે.
પવન ચંદનાના જણાવ્યા અનુસાર, રોકેટ બનાવવું એ એન્જિનિયરિંગની સૌથી અઘરી પરીક્ષા છે, જેને ‘રોકેટ સાયન્સ’ કહેવામાં આવે છે. આ રોકેટ 350 કિલોગ્રામ સુધીના નાના ઉપગ્રહોને અવકાશમાં લઈ જવા માટે સક્ષમ છે.
પેલોડ્સ અને વૈજ્ઞાનિક પ્રતીકો
આ મિશનમાં ચાર મહત્વના ટેકનોલોજી પ્રદર્શન પેલોડ્સ મોકલવામાં આવ્યા હતા, જેમાં બેંગલુરુ સ્થિત ‘ગ્રહા સ્પેસ’નો સોલારસ S3 ઉપગ્રહ, ‘કોસ્મોસર્વ’નો કાટમાળ-સફાઈ રોબોટિક આર્મ, સ્કાયરૂટનો પોતાનો સ્કોપ સેટેલાઇટ અને જર્મન કંપની DCUBEDનું પ્રદર્શન સામેલ છે. ખાસ વાત એ છે કે, ભારતના મહાન વૈજ્ઞાનિકો સર સી.વી. રમન, ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈ અને ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામના અત્યંત સૂક્ષ્મ સોનાના શિલ્પો પણ આ મિશન સાથે અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવ્યા છે, જે આ ઐતિહાસિક ઉડાનને એક ભાવનાત્મક જોડાણ આપે છે.
