કોર્પોરેટ ગેરંટી પર દર વર્ષે GST નહીં વસૂલાય! હાઈકોર્ટે કરી મોટી સ્પષ્ટતા
કોર્પોરેટ ગેરંટી પર લાગુ થતા ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) ના વિવાદને લઈને દિલ્હી હાઈકોર્ટે દેશભરની મોટી કંપનિઓને એક મોટી રાહત આપી છે. મંગળવારે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે માતૃ કંપનીઓ (Parent Companies) પોતાની સબસીડિયરી (સહાયક) કંપનીઓ દ્વારા લેવામાં આવેલા લોન માટે બેંક કે નાણાકીય સંસ્થાઓને ગેરંટી આપે છે, તેઓ માત્ર એટલા માટે જીએસટીમાંથી છટકી શકે નહીં કે તેમણે આ સેવા બદલ કોઈ ફી કે કમિશન લીધું નથી. એટલે કે, જો કોઈ કંપનીએ મફતમાં પણ ગેરંટી આપી હોય, તો પણ જીએસટી કાયદા હેઠળ તેને એક પ્રકારની ‘સેવા’ જ ગણવામાં આવશે.

સાથે જ, કોર્ટે સરકારના તે વિવાદાસ્પદ નિયમને પણ મોટો ફટકો આપ્યો છે, જેમાં એવી જોગવાઈ હતી કે મફત કે સચોટ મૂલ્ય ન આંકી શકાય તેવી ગેરંટી પર લોનની કુલ રકમના ૧ ટકા જેટલી રકમને તેની કિંમત માનીને તેના પર ટેક્સ વસૂલવામાં આવશે. હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે ટેક્સ વિભાગ જીએસટીની આ રકમ પર મનમાની રીતે ૧ ટકા વાર્ષિક મૂલ્યાંકનનો નિયમ આખી ઇન્ડસ્ટ્રી પર થોપી શકે નહીં.
મફત ગેરંટી પણ ‘સેવા’ ગણાશે: કોર્ટનું મોટું અર્થઘટન
જસ્ટિસ અનિલ ખેતારપાલ અને જસ્ટિસ ભરત પારાશરની ડિવિઝન બેન્ચે ‘સેટેલાઇટ પાવર ટ્રાન્સમિશન લિમિટેડ’ અને ‘એઝ્યોર પાવર ઇન્ડિયા પ્રાઇવેટ લિમિટેડ’ સહિતની અનેક અગ્રણી કંપનીઓની અરજીઓ પર સુનાવણી કરતા આ ચુકાદો આપ્યો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું કે જ્યારે પેરેન્ટ કંપની પોતાની સહાયક કંપનીની લોન માટે બેંકને બેકઅપ કે ગેરંટી આપે છે, ત્યારે ભલે કંપનીએ તેના બદલામાં એક પણ રૂપિયો ફી તરીકે ન લીધો હોય, જીએસટી કાયદાની નજરમાં તે એક પ્રકારની વ્યાપારી સેવા જ કહેવાય.
જો કે, કોર્ટે ટેક્સ વિભાગના ૧ ટકા જીએસટી વેલ્યુએશનના ફરજિયાત નિયમને ગેરવાજબી અને મનસ્વી ગણીને ફગાવી દીધો છે. હવે કંપનીઓ ટેક્સ ઓથોરિટી સમક્ષ યોગ્ય પુરાવા રજૂ કરીને એ સાબિત કરી શકશે કે બજારમાં આ ગેરંટીની વાસ્તવિક કિંમત ૧ ટકા કરતા ઘણી ઓછી છે. જો કંપની આ વાત સાબિત કરવામાં સફળ રહે છે, તો તેણે નીચા વેલ્યુએશનના આધારે જ જીએસટી ચૂકવવો પડશે, ૧ ટકા રકમ આપવી ફરજિયાત રહેશે નહીં.
જૂની તારીખો અને ટેક્સ નોટિસ અંગે રાહતના મોટા આદેશ
હાઈકોર્ટે આ ચુકાદામાં ગેરંટી જારી કરવાની તારીખોના આધારે ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને તાર્કિક ભેદરેખા દોરી છે:
૧ જુલાઈ ૨૦૧૭ પહેલાં આપેલી ગેરંટી: આ તારીખ અગાઉ આપવામાં આવેલી તમામ કોર્પોરેટ ગેરંટી જીએસટીના દાયરામાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર રહેશે, એટલે કે તેના પર કોઈ ટેક્સ લાગશે નહીં.
૧ જુલાઈ ૨૦૧૭ થી ૨૫ ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ વચ્ચે આપેલી ગેરંટી: આ સમયગાળા દરમિયાન આપેલી ગેરંટી પર જીએસટી લાગુ થઈ શકે છે, પરંતુ તેના પર ટેક્સ ગણતરી માટે સરકારનો ૧ ટકા મૂલ્યાંકનનો નિયમ લાગુ કરી શકાશે નહીં.
કોર્ટે એ પણ ખૂબ જ મહત્વની સ્પષ્ટતા કરી છે કે કોર્પોરેટ ગેરંટી પર જીએસટી માત્ર એક જ વાર લાગશે—એટલે કે જે સમયે કંપની દ્વારા ગેરંટી આપવામાં આવે છે તે સમયે. લોનની મુદત ચાલુ હોય ત્યાં સુધી દર વર્ષે તેને નવી સેવા ગણીને વારંવાર ટેક્સ વસૂલવામાં આવી શકે નહીં. ટેક્સ વિભાગ દર વર્ષે તેના પર જીએસટી લાદી શકે નહીં.

મોટી કંપનીઓને મોટો આશરો: જૂની ટેક્સ ડિમાન્ડ રદ
અદાલતના આ ચુકાદાથી દેશની અનેક દિગ્ગજ કોર્પોરેટ કંપનીઓને મોટી રાહત મળી છે. કોર્ટે પોતાના આ નિર્ણય સાથે જ ટેક્સ વિભાગ દ્વારા સેટેલાઇટ પાવર, ગેઇલ ઇન્ડિયા (GAIL), રિન્યૂ (ReNew) અને હીરો ફ્યુચર એનર્જીઝ જેવી નામાંકિત કંપનીઓને મોકલવામાં આવેલા જૂના ટેક્સ નોટિસો અને કરોડો રૂપિયાના ડિમાન્ડ ઓર્ડર રદ કરી દીધા છે.
હવે ટેક્સ અધિકારીઓએ કંપનીઓનો પક્ષ ફરીથી સાંભળવો પડશે અને કોર્ટના નવા માર્ગદર્શિકા મુજબ જ ટેક્સની પુનઃગણતરી કરવી પડશે. આ નિર્ણયથી કોર્પોરેટ જગતમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી અનિશ્ચિતતાનો અંત આવ્યો છે અને ટેક્સ બાબતોમાં પારદર્શિતા આવશે તેવી આશા બંધાઈ છે.
