ગ્રીનલેન્ડના ભવિષ્ય પર અમેરિકા અને યુરોપ વચ્ચે ‘મૌલિક અસંમતિ’: યુરોપિયન સૈનિકોનું ટાપુ પર આગમન
આર્કટિક ટાપુ ગ્રીનલેન્ડ પર સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વને લઈને તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ફ્રાન્સ, જર્મની, નોર્વે અને સ્વીડન સહિત અનેક યુરોપિયન દેશોના સૈનિકો ગ્રીનલેન્ડની સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે ત્યાં પહોંચી રહ્યા છે. આ પગલું બુધવારે વોશિંગ્ટનમાં ડેનમાર્ક, ગ્રીનલેન્ડ અને અમેરિકાના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે થયેલી તે વાટાઘાટો બાદ ઉઠાવવામાં આવ્યું છે, જેમાં ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અને યુરોપિયન સાથીઓ વચ્ચે “મૌલિક અસંમતિ” ઉભરીને સામે આવી છે.
ટ્રમ્પની ‘કબ્જો’ કરવાની ઈચ્છા અને સુરક્ષા ચિંતાઓ
અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ ગ્રીનલેન્ડને “જીતવાની” ઈચ્છા રાખે છે જેથી તેના વિપુલ ખનિજ સંસાધનોનો ઉપયોગ કરી શકાય અને રશિયા તથા ચીનની વધતી રુચિ વચ્ચે આર્કટિક ક્ષેત્રની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકાય. ટ્રમ્પે ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારોને કહ્યું, “જો આપણે ત્યાં નહીં જઈએ, તો રશિયા અને ચીન ત્યાં જતા રહેશે”. તેમણે એવો પણ સંકેત આપ્યો છે કે જો “સરળ રસ્તે” કોઈ સોદો નહીં થાય, તો તેઓ “કઠિન રસ્તો” (સૈન્ય બળ અથવા દબાણ) અપનાવતા પણ પાછળ નહીં હટે.
યુરોપિયન પ્રતિક્રિયા અને સૈન્ય તૈનાતી
ડેનમાર્કે ગ્રીનલેન્ડમાં પોતાની સૈન્ય હાજરી વધારવાની જાહેરાત કરી છે, જેમાં નાટો (NATO) સાથીઓ પણ જોડાઈ રહ્યા છે.
- ફ્રાન્સ: રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને જાહેરાત કરી છે કે ફ્રાન્સના સૈન્ય તત્વો પહેલેથી જ નૂકમાં યુદ્ધાભ્યાસ માટે પહોંચી ગયા છે.
- જર્મની: જર્મન સંરક્ષણ મંત્રાલયે એક જાસૂસી ટુકડી મોકલવાની પુષ્ટિ કરી છે.
- ડેનમાર્ક: સંરક્ષણ મંત્રી ટ્રોલ્સ લુન્ડ પોલ્સને જણાવ્યું કે ગ્રીનલેન્ડની આસપાસ વિમાનો, જહાજો અને સૈનિકોની હાજરી વધારવી એ એક જરૂરિયાત બની ગઈ છે કારણ કે સુરક્ષા વાતાવરણ અનિશ્ચિત છે.
ડેનમાર્કના વિદેશ મંત્રી લાર્સ લોકે રાસ્મુસેને અમેરિકન અધિગ્રહણના વિચારને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધો છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે અમેરિકન આક્રમણનો કોઈપણ પ્રયાસ નાટો ગઠબંધનનો અંત લાવી શકે છે.
કેનેડાનો ચીન તરફ ઝુકાવ અને નવું વૈશ્વિક સમીકરણ
આ ભૂ-રાજકીય ઉથલપાથલ વચ્ચે, કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ અમેરિકા પર પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ચીન સાથે સંબંધો ફરીથી સ્થાપિત કરવાની પહેલ કરી છે. કાર્નીએ બીજિંગની તેમની મુલાકાત દરમિયાન એક “નવી વિશ્વ વ્યવસ્થા” (New World Order) નો ઉલ્લેખ કર્યો અને ગ્રીનલેન્ડના સાર્વભૌમત્વના મુદ્દે ચીન સાથે “સમાન વિચારો” વ્યક્ત કર્યા. વધુમાં, કાર્ની અને જર્મન ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મર્ઝે ગ્રીનલેન્ડની પ્રાદેશિક અખંડિતતા પ્રત્યે પોતાનું સહિયારું સમર્થન વ્યક્ત કર્યું છે.
ગ્રીનલેન્ડનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
ગ્રીનલેન્ડની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ તેને રશિયા અને ઉત્તર અમેરિકા વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ દેખરેખ બિંદુ બનાવે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર:
- મિસાઇલ સંરક્ષણ: અમેરિકાનું ‘પિટુફિક સ્પેસ બેઝ’ (થુલ એર બેઝ) મિસાઇલ ચેતવણી અને અંતરિક્ષ દેખરેખ માટે અત્યંત મહત્વનું છે.
- ખનિજ સંપત્તિ: ટાપુ પર રેર-અર્થ એલિમેન્ટ્સ, ગ્રેફાઇટ અને પ્લેટિનમ જેવા 39 મહત્વપૂર્ણ ખનિજો મોજૂદ છે, જે આધુનિક ટેકનોલોજી માટે આવશ્યક છે.
- શિપિંગ રૂટ્સ: ઓગળતા બરફને કારણે આર્કટિક શિપિંગ માર્ગો વધુ વ્યવહારુ બની રહ્યા છે, જે સુએઝ નહેરનો વિકલ્પ બની શકે છે.
સ્થાનિક ભાવનાઓ
ગ્રીનલેન્ડના રહેવાસીઓ અને ત્યાંની સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ વેચાઉ નથી. ગ્રીનલેન્ડના વડાપ્રધાન મૂટે બી. એગેડેએ કહ્યું, “ગ્રીનલેન્ડ ગ્રીનલેન્ડિક લોકો માટે છે. અમે અમેરિકન બનવા માંગતા નથી, અમે ગ્રીનલેન્ડિક રહેવા માંગીએ છીએ.” જોકે ગ્રીનલેન્ડમાં સ્વતંત્રતાની માંગ લાંબા સમયથી છે, પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં તેઓ ડેનમાર્ક અને યુરોપિયન યુનિયન સાથે ઉભા રહેવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે.
આ વિવાદ માત્ર એક ટાપુના ભવિષ્ય વિશે નથી, પરંતુ તે શીત યુદ્ધ પછીના સુરક્ષા માળખા અને નાટોની એકતા માટે પણ એક મોટો પડકાર બની ગયો છે.
