સંસદીય રાજનીતિમાં ગરમાવો: રાજ્યસભાની ૨૬ બેઠકો માટે ચૂંટણીની તારીખો જાહેર, ૧૮ જૂને યોજાશે મતદાન અને મતગણતરી
ભારતના ચૂંટણી પંચ (Election Commission of India) દ્વારા દેશની રાજનીતિને વ્યાપક અસર કરનારા એક મોટા સમાચાર જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. દેશના ૧૨ અલગ-અલગ રાજ્યોની ખાલી પડી રહેલી રાજ્યસભાની ૨૬ મહત્વપૂર્ણ બેઠકો માટે આગામી સમયમાં ચૂંટણી યોજાવા જઈ રહી છે. ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર સમયપત્રક અનુસાર, આ તમામ ૨૬ બેઠકો માટે આગામી ૧૮ જૂન ના રોજ સવારે મતદાન પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે અને સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે તે જ દિવસે સાંજે પરિણામો પણ જાહેર કરી દેવામાં આવશે.
રાજ્યસભાની આ ચૂંટણીને કારણે રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક પક્ષોમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માટે આંતરિક લોબિંગ અને રાજકીય સમીકરણો રચાવવાના શરૂ થઈ ગયા છે. આ ચૂંટણી પ્રક્રિયા ભારતીય બંધારણના નિયમો અનુસાર પરોક્ષ મતદાન પદ્ધતિથી વિધાનસભ્યો (MLA) દ્વારા કરવામાં આવશે, જેના કારણે દરેક રાજ્યની વિધાનસભામાં પક્ષોની સભ્ય સંખ્યા નિર્ણાયક સાબિત થશે.
ચૂંટણી પંચનું સત્તાવાર નોટિફિકેશન અને સમગ્ર કાર્યક્રમ
ચૂંટણી પંચ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા વિગતવાર જાહેરનામા (Notification) મુજબ, આ સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા ખૂબ જ ઝડપી અને પારદર્શક રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવશે. ચૂંટણી પંચના શિડ્યુલ અનુસાર:
૧ જૂન: રાજ્યસભા ચૂંટણી માટેનું સત્તાવાર નોટિફિકેશન જારી કરવામાં આવશે અને આ જ દિવસથી ઉમેદવારો પોતાના નામાંકન પત્રો (Nominations) ભરી શકશે.
૯ જૂન: ભરાયેલા તમામ નામાંકન પત્રોની ઝીણવટભરી તપાસ (Scrutiny) ચૂંટણી અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવશે.
૧૧ જૂન: જે ઉમેદવારો પોતાના નામ પાછા ખેંચવા માંગતા હોય, તેઓ સત્તાવાર રીતે પોતાનું ફોર્મ પરત ખેંચી શકશે. આ તારીખ બાદ ચૂંટણીનું ચિત્ર એકદમ સ્પષ્ટ થઈ જશે.
૧૮ જૂન (મતદાનનો દિવસ): આ દિવસે સવારે ૯:૦૦ વાગ્યાથી શરૂ કરીને સાંજે ૪:૦૦ વાગ્યા સુધી તમામ નિયત રાજ્યોની વિધાનસભાઓમાં મતદાન પ્રક્રિયા ચાલશે. ત્યારબાદ સાંજે ૫:૦૦ વાગ્યાથી મતોની ગણતરી શરૂ થશે અને રાત સુધીમાં વિજેતા ઉમેદવારોના નામ જાહેર કરી દેવામાં આવશે.
૧૨ રાજ્યોમાં સત્તાનું સંતુલન: કયા રાજ્યમાં કેટલી બેઠકો ખાલી?
ચૂંટણી પંચે શુક્રવારે કરેલી જાહેરાતમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આ ચૂંટણીઓ મુખ્યત્વે એવા ૧૦ રાજ્યોમાં યોજાવા જઈ રહી છે જ્યાં વર્તમાન રાજ્યસભા સભ્યોનો કાર્યકાળ આગામી ૨૧ જૂનથી ૧૯ જુલાઈની વચ્ચે અલગ-અલગ તારીખોએ સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે. આ સિવાય બાકીના ૨ રાજ્યોમાં ખાલી પડેલી બેઠકો માટે પેટાચૂંટણી યોજાશે.
જો આપણે રાજ્યવાર ખાલી પડનારી બેઠકોના ગણિત પર નજર કરીએ તો પરિસ્થિતિ નીચે મુજબ છે:
આંધ્રપ્રદેશ, ગુજરાત અને કર્ણાટક: આ ત્રણેય મોટા રાજ્યોમાં સૌથી વધુ ૪-૪ બેઠકો ખાલી થઈ રહી છે, જેના પર દેશની નજર રહેશે.
મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાન: આ બંને હિન્દીભાષી રાજ્યોમાં ૩-૩ બેઠકો માટે જંગ જામશે.
ઝારખંડ: આ આદિવાસી બહુલ રાજ્યમાં ૨ બેઠકો પર ચૂંટણી યોજાશે.
મણિપુર, મેઘાલય, અરુણાચલ પ્રદેશ અને મિઝોરમ: પૂર્વોત્તરના આ ચાર રાજ્યોમાં ૧-૧ બેઠક માટે મતદાન થશે.
મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુમાં પેટાચૂંટણીનો રોમાંચ
મુખ્ય ૨૪ બેઠકો ઉપરાંત, ચૂંટણી પંચે બે મહત્વના રાજ્યો—મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુમાં એક-એક બેઠક માટે પેટાચૂંટણી (By-Elections) ની પણ જાહેરાત કરી છે. આ બંને બેઠકો વર્તમાન સભ્યોના અકાળે આપેલા રાજીનામાને કારણે ખાલી પડી હતી, જેને હવે આ સામાન્ય ચૂંટણીની સાથે જ ભરી દેવામાં આવશે.
ભૂમિકાની વાત કરીએ તો, મહારાષ્ટ્રમાં આ બેઠક ત્યાંના નાયબ મુખ્યમંત્રી અજિત પવારના પત્ની અને રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (NCP) ના નેતા સુનેત્રા પવારના રાજીનામા બાદ ખાલી પડી છે. જ્યારે તમિલનાડુમાં ઓલ ઈન્ડિયા અન્ના દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝગમ (AIADMK) ના વરિષ્ઠ નેતા સી. વે. શણમુગમે અંગત કારણોસર રાજ્યસભામાંથી રાજીનામું આપ્યું હતું. આ બંને બેઠકો પર થનારી પેટાચૂંટણી સ્થાનિક રાજકારણમાં સત્તાધારી અને વિપક્ષી ગઠબંધન માટે પ્રતિષ્ઠાનો જંગ બની રહેશે.
મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને દેવગૌડા સહિતના દિગ્ગજોનો કાર્યકાળ સમાપ્ત
આ રાજ્યસભા ચૂંટણી એટલા માટે પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે આ વખતે સંસદના વરિષ્ઠ અને દિગ્ગજ નેતાઓનો કાર્યકાળ પૂરો થઈ રહ્યો છે. નિવૃત્ત થઈ રહેલા ૨૪ અગ્રણી નેતાઓમાં દેશના વિપક્ષી રાજકારણનો મોટો ચહેરો અને કોંગ્રેસ પક્ષના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે શામેલ છે. આ ઉપરાંત દેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન અને જેડીએસ (JDS) ના વરિષ્ઠ નેતા એચ. ડી. દેવગૌડાનો કાર્યકાળ પણ પૂર્ણ થઈ રહ્યો છે.
અન્ય પ્રભાવશાળી નેતાઓમાં મધ્યપ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા દિગ્વિજય સિંહ, તેમજ કેન્દ્રીય મંત્રી જ્યોર્જ કુરિયન અને રવનીત સિંહ બિટ્ટુ જેવા ભાજપના દિગ્ગજ નેતાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ નેતાઓની નિવૃત્તિ બાદ ગૃહમાં પક્ષોનું સભ્યબળ બદલાશે. શાસક પક્ષ ભાજપ અને વિપક્ષી ‘ઈન્ડિયા’ (INDIA) ગઠબંધન આ ચૂંટણીમાં વધુમાં વધુ બેઠકો જીતીને રાજ્યસભામાં બહુમતી અથવા મજબૂત સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવા માટે પોતાની પૂરી તાકાત લગાવી રહ્યા છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈપણ મહત્વના સરકારી વિધેયકો અને કાયદાઓને સરળતાથી પસાર કરાવી શકાય.
