પ્રણબ મુખર્જી અને નરેન્દ્ર મોદીની એ ઐતિહાસિક મુલાકાત: જ્યારે રાષ્ટ્રપતિએ પૂછ્યો હતો સચોટ સવાલ
ભારતીય લોકશાહીના ઇતિહાસમાં 2014ની લોકસભા ચૂંટણી એક સીમાચિહ્નરૂપ ઘટના ગણાય છે. આ ચૂંટણીએ માત્ર સત્તાનું પરિવર્તન જ નહોતું કર્યું, પરંતુ ભારતીય રાજકારણની દિશા અને દશા પણ બદલી નાખી હતી. આ ઐતિહાસિક જીત પછી જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી પહેલીવાર રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ પ્રણબ મુખર્જીને મળવા પહોંચ્યા, ત્યારે ત્યાં થયેલી એક મૌન અને ગંભીર ચર્ચા આજે પણ રાજકીય ગલીઓમાં યાદ કરવામાં આવે છે. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણબ મુખર્જીના પુત્રી અને લેખિકા શર્મિષ્ઠા મુખર્જીએ તેમના એક લેખમાં આ મુલાકાત વિશે જે માહિતી આપી છે, તે ભારતીય રાજકારણના ઊંડાણ અને બંને દિગ્ગજ નેતાઓના વ્યક્તિત્વ પર પ્રકાશ પાડે છે.
એક પ્રશ્ન જેણે 2014ના જનાદેશને પરિભાષિત કર્યો
શર્મિષ્ઠા મુખર્જીના મતે, ૨૦૧૪ના પરિણામો પછી જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી રાષ્ટ્રપતિ ભવન પહોંચ્યા, ત્યારે પ્રણબદાએ તેમને એક પ્રોફેસરની અદામાં પૂછ્યું કે, “આ ચૂંટણી પરિણામોનું તમે શું વિશ્લેષણ કરો છો?” નરેન્દ્ર મોદીએ સહજતાથી જવાબ આપ્યો કે આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે લગભગ ત્રણ દાયકા પછી કોઈ એક રાજકીય પક્ષને પૂર્ણ બહુમતી મળી છે.
આ જવાબ સાંભળીને પ્રણબ મુખર્જીએ ફરીથી પૂછ્યું, “અને શું?” મોદી થોડીવાર માટે શાંત થઈ ગયા. ત્યારે પ્રણબદાએ પોતે જ જવાબ આપતા કહ્યું કે, આ ચૂંટણીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે ભારતીય મતદારોએ એક ‘પહેલેથી જાહેર કરાયેલા ચહેરા’ (PM Candidate) પર વિશ્વાસ મૂકીને મત આપ્યો છે. ભારતમાં સામાન્ય રીતે ચૂંટણી પહેલા વડાપ્રધાનનો ચહેરો જાહેર કરવાની પરંપરા નથી, પરંતુ ૨૦૧૪માં જનતાએ એક નક્કી કરેલા નેતાના નામ પર જનાદેશ આપ્યો હતો. આ વાત મોદીની રાજકીય તાકાતનું સૌથી મોટું પ્રમાણ હતું.
‘બ્રાન્ડ મોદી’: ભાજપનો સૌથી મોટો ટ્રમ્પ કાર્ડ
શર્મિષ્ઠા મુખર્જીના લેખમાં એક વાત ખૂબ સ્પષ્ટપણે ઉભરી આવે છે – તે જીત માત્ર ભાજપના સંગઠનની નહોતી, પરંતુ તે ‘મોદી’ નામની બ્રાન્ડની જીત હતી. આજે પણ રાજકીય વિશ્લેષકો એ વાત સાથે સહમત છે કે ભાજપની સફળતામાં તેમના પાયાના સંગઠન, જમીની કાર્યકરો અને વ્યૂહરચનાનો મોટો ફાળો છે, પરંતુ ‘મોદી ફેક્ટર’ તેના પર સોનામાં સુગંધ ભળે તેવું કામ કરે છે.
લેખિકા નોંધે છે કે, નરેન્દ્ર મોદીને તમે પ્રેમ કરી શકો છો અથવા તેમની ટીકા કરી શકો છો, પરંતુ તમે તેમને ‘નજરઅंदाज’ કરી શકતા નથી. મોદીની આ અજેય છબી પાછળ તેમની કામ કરવાની એક આગવી શૈલી છે. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમણે જે શિસ્ત અને વહીવટી કુશળતા કેળવી હતી, તેને જ તેમણે રાષ્ટ્રીય ફલક પર લાગુ કરી.
સંસદની સીડીઓ પરનું એ અભિવાદન
શર્મિષ્ઠાએ એ પ્રસંગને પણ યાદ કર્યો છે જ્યારે ૨૦૧૪માં નરેન્દ્ર મોદી પહેલીવાર સંસદ ભવન પહોંચ્યા હતા. તેમણે સંસદની સીડીઓ પર માથું ટેકવીને જે અભિવાદન કર્યું હતું, તે દ્રશ્ય કરોડો ભારતીયોના હૃદયને સ્પર્શી ગયું હતું. આ માત્ર એક ભાવુક ક્ષણ નહોતી, પરંતુ એક એવા વ્યક્તિનો આદર હતો જેણે એક સામાન્ય કાર્યકરથી શરૂઆત કરી અને સીધા જ ભારતનું નેતૃત્વ કરવા પહોંચ્યા હતા. કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે, જે પહેલીવાર સંસદ સભ્ય બનીને સીધો વડાપ્રધાન બને, તે માટે આ સન્માનની વાત હતી.
રાજકીય મતભેદ અને વ્યક્તિગત સંબંધોની મર્યાદા
પ્રણબ મુખર્જી અને નરેન્દ્ર મોદીના સંબંધો વિશે શર્મિષ્ઠાની વાતો આપણને શીખવે છે કે લોકશાહીમાં રાજકીય પક્ષો અલગ હોઈ શકે, વિચારધારાઓ અલગ હોઈ શકે, પણ વ્યક્તિગત આદરનું સ્થાન સર્વોપરી છે. પ્રણબદા કોંગ્રેસના એક દિગ્ગજ નેતા હતા, જ્યારે મોદી ભાજપના. તેમ છતાં, બંને વચ્ચે જે આત્મીયતા હતી, તે ભારતીય સંસદીય પરંપરાની સુંદરતા દર્શાવે છે. પ્રણબદા હંમેશા મોદીને રાજકીય સલાહ આપવા કરતાં એક અનુભવી રાજકારણી તરીકે માર્ગદર્શન આપતા, જેનો મોદી પણ હંમેશા આદર કરતા.
આજે જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી ભારતના વડાપ્રધાન તરીકે સતત લાંબા સમયગાળા સુધી સેવા આપી રહ્યા છે, ત્યારે ૨૦૧૪ની એ મુલાકાતનું મહત્વ વધુ સમજાય છે. પ્રણબ મુખર્જીનો એ સવાલ માત્ર એક સામાન્ય પ્રશ્ન નહોતો, પરંતુ તે આવનારા દાયકાઓના ભારતીય રાજકારણની આગાહી હતી.
આ લેખ આપણને સમજાવે છે કે, ભારતીય મતદાર હવે માત્ર પક્ષને નહીં, પરંતુ એક સક્ષમ અને મજબૂત નેતાને શોધે છે. ‘બ્રાન્ડ મોદી’ એ આ સફરનું એક એવું પાનું છે જે ભારતના ઇતિહાસમાં હંમેશા માટે નોંધાઈ ગયું છે. શર્મિષ્ઠા મુખર્જીનું આ વિશ્લેષણ માત્ર એક વ્યક્તિ કે ઘટના વિશે નથી, પણ તે બદલાતા ભારતની એક સચોટ તસવીર છે, જે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે એક નવા ભારતનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે.
