હોર્મુઝની ખાડીમાં સંકટ અને પરમાણુ શસ્ત્રોની ધમકી: ટ્રમ્પે જર્મનીની આર્થિક સ્થિતિ પર કર્યા આકરા પ્રહાર.
વર્ષ ૨૦૨૬માં પશ્ચિમી જગતના બે સૌથી મોટા લોકશાહી નેતાઓ વચ્ચેનો વિવાદ અત્યારે દુનિયાભરના સમાચાર પત્રોની હેડલાઇન્સ બની રહ્યો છે. જર્મનીના નવા ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મેર્ઝે જ્યારે ઈરાન મુદ્દે અમેરિકાની વ્યૂહરચનાની ટીકા કરી, ત્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાની આગવી શૈલીમાં તેનો પલટવાર કર્યો છે. આ વિવાદ માત્ર શબ્દો સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) અને પરમાણુ શસ્ત્રોના જોખમ સાથે જોડાયેલો છે.
ટ્રમ્પનો આકરો પ્રહાર: “દુનિયા બંધક બની હોત”
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર એક અત્યંત આક્રમક પોસ્ટ મૂકીને જર્મન ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મેર્ઝ પર નિશાન સાધ્યું છે. ટ્રમ્પે લખ્યું કે, “જર્મન ચાન્સેલરને એવો ખ્યાલ છે કે ઈરાન પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો હોય તો તે ઠીક છે. તેમને કોઈ અંદાજ જ નથી કે તેઓ શું કહી રહ્યા છે! જો ઈરાન જેવા દેશ પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો આવી જાય, તો આખી દુનિયા તેમનો બંધક બની જશે.”
ટ્રમ્પે માત્ર પરમાણુ મુદ્દે જ નહીં, પણ જર્મનીની આર્થિક સ્થિતિ પર પણ કટાક્ષ કરતા કહ્યું કે, “જર્મની આર્થિક રીતે આટલું ખરાબ પ્રદર્શન કરી રહ્યું છે તેમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી, કારણ કે તેમના નેતૃત્વ પાસે કોઈ વિઝન નથી.” ટ્રમ્પના મતે, તેઓ ઈરાન સાથે જે કડક કાર્યવાહી કરી રહ્યા છે તે અગાઉના રાષ્ટ્રપતિઓએ વર્ષો પહેલા કરી લેવી જોઈતી હતી.
ફ્રેડરિક મેર્ઝની ટીકા: “અમેરિકાનું અપમાન થઈ રહ્યું છે”
જર્મન ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મેર્ઝે એક નિવેદનમાં કહ્યું હતું કે ઈરાન સાથેની રાજદ્વારી વાટાઘાટોમાં અમેરિકાનું “અપમાન” થઈ રહ્યું છે. મેર્ઝના મતે, અમેરિકાનું પ્રતિનિધિમંડળ પાકિસ્તાન જેવી જગ્યાઓએ ફરે છે પણ પરિણામ શૂન્ય આવે છે. તેમણે વોશિંગ્ટન પાસે ઈરાન યુદ્ધમાંથી બહાર નીકળવાની કોઈ સ્પષ્ટ યોજના (Exit Strategy) ન હોવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો.
મેર્ઝે વધુમાં સ્વીકાર્યું કે ઈરાન શરૂઆતમાં જે ધારવામાં આવ્યું હતું તેના કરતાં વધુ મજબૂત સાબિત થઈ રહ્યું છે. તેઓ કહે છે, “જેમ જેમ સંઘર્ષ લંબાઈ રહ્યો છે, તેમ ઈરાન વધુ સારી રીતે વાટાઘાટો (Bargaining) કરી રહ્યું છે. તેમની ક્ષમતાઓને ઓછી આંકવી એ ભૂલભર્યું હોઈ શકે છે.”
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સંકટ અને તેલના ભાવો
આ વિવાદમાં સૌથી ગંભીર પાસું હોર્મુઝની ખાડીમાં વધતો તણાવ છે. ફ્રેડરિક મેર્ઝે ચેતવણી આપી છે કે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ રૂટ એવા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ‘માઈનિંગ’ (દરિયામાં ખાણો બિછાવવી) કરવામાં આવ્યું છે.
-
વૈશ્વિક મહત્વ: વિશ્વના કુલ તેલ પરિવહનનો ૨૦% થી વધુ હિસ્સો આ સાંકડી ખાડીમાંથી પસાર થાય છે.
-
અસર: જો અહીં કોઈ વિક્ષેપ આવે, તો વૈશ્વિક તેલના ભાવ રાતોરાત આસમાને પહોંચી શકે છે, જેની સીધી અસર ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર પડશે.
નાટો (NATO) માં વધતી ફાટ
ટ્રમ્પ અને મેર્ઝ વચ્ચેનો આ ટકરાવ નાટો સાથીઓ વચ્ચેના વધતા અવિશ્વાસને દર્શાવે છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને હવે ઈરાન વિવાદમાં અમેરિકાની “અમેરિકા ફર્સ્ટ” (America First) નીતિ સામે યુરોપિયન દેશો ખાસ કરીને જર્મનીમાં અસંતોષ વધી રહ્યો છે. મેર્ઝની ટિપ્પણીઓ એ સંકેત આપે છે કે યુરોપ હવે સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિના મુદ્દે અમેરિકા પર આંધળો વિશ્વાસ કરવા તૈયાર નથી.
શાંતિ કે સંઘર્ષ?
આ વિવાદમાં અત્યારે બંને પક્ષો પોતપોતાની જીદ પર અડેલા છે. ટ્રમ્પ ઈરાનને પરમાણુ શક્તિ બનતા રોકવા માટે કોઈપણ હદ સુધી જવા તૈયાર છે, જ્યારે મેર્ઝ માને છે કે આ વ્યૂહરચના અમેરિકા અને તેના સાથીઓને અંતહિન યુદ્ધમાં ધકેલી શકે છે. આગામી દિવસોમાં આ રાજદ્વારી ગજગ્રાહ શું વળાંક લે છે, તેના પર જ ૨૦૨૬નું વૈશ્વિક શાંતિનું ભવિષ્ય નિર્ભર છે.
