ધમાકો! UPI પેમેન્ટ પર લાગશે MDR ચાર્જ, જાણો તમારા ખિસ્સા પર શું અસર પડશે?
ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમમાં એક મોટો અને મહત્વપૂર્ણ બદલાવ આવવા જઈ રહ્યો છે. યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI) દ્વારા થતા મર્ચન્ટ (વેપારી) ટ્રાન્ઝેક્શન માટે ‘મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ’ (MDR) નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા હાલમાં અંતિમ તબક્કામાં છે. ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ આશરે ૪૦ બેસિસ પોઈન્ટ્સ (0.40%) ની ફી વસૂલવાની યોજના છે, જેને ત્રણ અલગ-અલગ હિસ્સાઓમાં વહેંચવામાં આવશે. આગામી કેટલાક અઠવાડિયામાં આ અંગેનું સત્તાવાર નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવે તેવી પૂરી શક્યતા છે.
કોને કેટલો હિસ્સો મળશે?
રિપોર્ટ અનુસાર, આ મામલાની જાણકારી ધરાવતા સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે MDR દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલી ફી માંથી સૌથી મોટો હિસ્સો ગ્રાહકનું ખાતું ધરાવતી ‘ઈશ્યુઈંગ બેંક’ (Issuing Bank) ને મળશે.
ફી ની વહેંચણી નીચે મુજબ થશે:
ઈશ્યુઈંગ બેંક (Issuing Bank): કુલ ફી નો ૪૦% હિસ્સો રાખશે.
થર્ડ-પાર્ટી એપ્લિકેશન પ્રોવાઈડર્સ (TPAP): PhonePe અથવા Google Pay જેવા એપ્સને ૩૦% હિસ્સો મળશે.
એક્વાયરિંગ બેંક (Acquiring Bank): વેપારીનું બેંક એકાઉન્ટ ધરાવતી બેંકને ૩૦% હિસ્સો મળશે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો ૪૦ bps (0.40%) MDR નક્કી થાય, તો તેમાંથી બેંકને ૧૬ bps અને એપ પ્રોવાઈડર તથા એક્વાયરિંગ બેંક દરેકને ૧૨-૧૨ bps મળશે. નાણાકીય ભાષામાં એક બેસિસ પોઈન્ટ એટલે 0.01% થાય છે, જેથી ૪૦ bps નો સીધો અર્થ કુલ ટ્રાન્ઝેક્શન મૂલ્ય પર 0.40% ચાર્જ થાય છે.
કયા વેપારીઓ પર લાગશે આ ચાર્જ?
નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) હાલમાં આ નીતિના નિયમો અને આખરી વિગતો નક્કી કરી રહ્યું છે. જોકે, આ ચાર્જ તમામ નાના-મોટા વેપારીઓ પર લાગુ થશે નહીં.
આ ચાર્જ મુખ્યત્વે રૂ. ૧ થી ૧.૫ કરોડનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવતા મોટા વેપારીઓ અને રૂ. ૨,૦૦૦ થી વધુ મૂલ્યના ટ્રાન્ઝેક્શન પર લગાવવાની યોજના છે. આ ઉપરાંત, વિવિધ સેક્ટર અને બિઝનેસની પ્રકૃતિ મુજબ ફીના દરોમાં તફાવત હોઈ શકે છે.
ટેક્સેશન એમેન્ડમેન્ટ બિલ અને P2P ફ્રી ટ્રાન્ઝેક્શન
ઓગસ્ટ માસમાં સંસદ દ્વારા ‘ટેક્સેશન એન્ડ અધર લોઝ (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, ૨૦૨૬’ મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાયદાકીય માળખું સરકારને બેંકો અને પેમેન્ટ પ્રોવાઈડર્સને ચોક્કસ ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR ચાર્જ વસૂલવાની અધિકૃતતા આપે છે.
જોકે, સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સામાન્ય નાગરિકો અને ગ્રાહકો માટે UPI સંપૂર્ણપણે મફત જ રહેશે:
વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P) ટ્રાન્સફર: મિત્રો કે સગા-સંબંધીઓને નાણાં મોકલવા પર કોઈ ચાર્જ લાગશે નહીં.
નાના વેપારીઓ (Small Merchants): શાકભાજી વાળા કે નાના કરિયાણાના વેપારીઓ પર કોઈ MDR લાગશે નહીં, કારણ કે તેઓ ડિજિટલ સંગ્રહના મુખ્ય આધારસ્તંભ છે.
માત્ર મોટા P2M ટ્રાન્ઝેક્શન: આ ચાર્જ માત્ર મોટી મર્ચન્ટ ચુકવણીઓ પર જ લાગુ પડશે.
ડિજિટલ પેમેન્ટ પોલિસીમાં મોટો બદલાવ
જાન્યુઆરી ૨૦૨૦ થી સરકારે ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે UPI અને RuPay ટ્રાન્ઝેક્શન પર MDR શૂન્ય (Zero) કરી દીધો હતો. બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓ લાંબા સમયથી આ મોડલ બદલવાની માંગ કરી રહી હતી, કારણ કે શૂન્ય-ફી મોડલ આર્થિક રીતે ટકાવી રાખવું મુશ્કેલ બની રહ્યું હતું.
અગાઉ, NPCI એ ટ્રાન્ઝેક્શન દીઠ આશરે 0.30% ની કેપ નક્કી કરી હતી અને સરકાર સબસીડી દ્વારા તેની ભરપાઈ કરતી હતી. પરંતુ હવે આ નવો નિર્ણય ભારતીય ડિજિટલ પેમેન્ટ પોલિસીમાં એક નવો વળાંક લાવશે.
બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓને થશે મોટો ફાયદો
બેંક ઓફ અમેરિકા (BofA) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, MDR પુનઃ શરૂ થવાથી બેંકો અને પેમેન્ટ કંપનીઓને નાણાકીય મજબૂતી મળશે. Paytm, PhonePe અને Google Pay જેવી કંપનીઓને તેમની વિશાળ પહોંચનો લાભ મળશે.
આ નિર્ણયથી પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ (PSP), પેમેન્ટ ગેટવે (જેવા કે Pine Labs અને Razorpay) અને એક્વાયરિંગ બેંકોની કમાણીમાં વધારો થશે. આ સાથે જ બજારમાં સ્પર્ધા પણ વધી શકે છે, કારણ કે આવકનું સારો સ્ત્રોત ઊભો થતાં બેંકો અને ફિનટેક એપ ગ્રાહકો તથા વેપારીઓને વધુ સારી સુવિધાઓ આપવા માટે આક્રમક રીતે આગળ વધશે.
