શું ચક્કર આવ્યા પછી હાથ-પગમાં ખાલી ચડે છે? ડૉક્ટરોએ કર્યો આ ચોંકાવનારો ખુલાસો!
દૈનિક જીવનમાં અચાનક ચક્કર આવવા, અશક્તિ અનુભવાવી કે હળવું માથું ભારે થઈ જવું એ બ્લડ પ્રેશર (BP) ઘટી જવાના સામાન્ય લક્ષણો છે. આપણેમાંથી ઘણા લોકો આ પ્રકારની સમસ્યાઓ અનુભવતા હોઈએ છીએ. પરંતુ, જરા વિચારો કે જો આ લક્ષણોની સાથે-સાથે શરીરમાં ખાલી ચડવી, સુન્ન થઈ જવું (Numbness) કે ઝણઝણાટી (Tingling) થવા જેવી સમસ્યાઓ પણ શરૂ થઈ જાય, તો શું કરવું?
ઘણીવાર આપણે આ તમામ લક્ષણો પાછળનું એકમાત્ર કારણ લો બ્લડ પ્રેશર (Hypotension) જ સમજી બેસીએ છીએ. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે લો બ્લડ પ્રેશર અને શરીરમાં બહેરાશ કે ખાલી ચડવા પાછળ હંમેશાં એક જ કારણ હોવું જરૂરી નથી. આ બંનેના કારણો અલગ પણ હોઈ શકે છે. આ બાબતે વધુ સ્પષ્ટતા મેળવવા માટે અમે ISIC મલ્ટિસ્પેશ્યાલિટી હોસ્પિટલના કાર્ડિયાક સાયન્સિસના ડિરેક્ટર અને એચઓડી (CTVS) ડૉ. સૌરભ જુનેજા સાથે વાતચીત કરી, જેથી જાણી શકાય કે ક્યારે આ બંને સમસ્યાઓ જોડાયેલી હોઈ શકે છે અને ક્યારે બહેરાશની અલગથી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
લો બ્લડ પ્રેશરના સામાન્ય લક્ષણો કયા છે?
જ્યારે શરીરમાં રક્તચાપ (Blood Pressure) સામાન્ય કરતા ઘટી જાય છે, ત્યારે શરીરના મહત્વના અંગો સુધી લોહીનો પ્રવાહ ઘટી જાય છે. લો બ્લડ પ્રેશરના વધુ સામાન્ય અને જાણીતા લક્ષણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
ચક્કર આવવા (Dizziness)
માથું હળવું કે ભારે થઈ જવું (Light-headedness)
અશક્તિ કે નબળાઈ (Weakness)
આંખે અંધારા કે ધૂંધળું દેખાવું (Blurred vision)
બેભાન થઈ જવું અથવા ચક્કર ખાઈને પડી જવું (Fainting)
બીજી બાજુ, હાથ-પગમાં ખાલી ચડવી, સુન્ન થઈ જવું કે ઝણઝણાટી થવી, તેના કારણો તદ્દન અલગ હોઈ શકે છે. જેમાં નર્વ કોમ્પ્રેશન , ડાયાબિટીસ સંબંધિત નસોને નુકસાન, વિટામિન B12 ની ઉણપ અથવા અન્ય કોઈ ગંભીર ન્યુરોલોજીકલ સમસ્યાનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
ડૉ. સૌરભ જુનેજા સમજાવે છે કે, “બ્લડ પ્રેશરમાં અચાનક અને નોંધપાત્ર ઘટાડો થવાથી મહત્વના અંગોમાં લોહીનો પ્રવાહ ઘટી જાય છે, જેના કારણે અશક્તિ, મૂંઝવણ કે અન્ય લક્ષણો દેખાઈ શકે છે.” તેમ છતાં, શરીરમાં થતી બહેરાશ કે ખાલી ચડવાને વગર વિચારે હંમેશાં લો બ્લડ પ્રેશર સાથે જોડી દેવું યોગ્ય નથી.
શું બ્લડ પ્રેશર ઘટતી વખતે ખાલી ચડવી કે બહેરાશ થઈ શકે છે?
ઘણીવાર લક્ષણો ક્યારે દેખાય છે તેનો સમય (Timing) આપણને સાચી હકીકત સુધી પહોંચવામાં મદદ કરી શકે છે.
જો બ્લડ પ્રેશર અચાનક ઘટી જવાના કારણે ચક્કર કે અશક્તિ આવે છે અને તે જ સમયે થોડી ક્ષણો માટે હાથ-પગમાં સુન્નતા કે ખાલી ચડવા જેવું લાગે, તો તે લો બ્લડ પ્રેશરના હુમલા દરમિયાન થઈ શકે છે.
પરંતુ જો આ સમસ્યા લાંબા સમય સુધી રહેતી હોય, વારંવાર શરીરના એક જ ભાગમાં થતી હોય, ચક્કર આવવા વગર પણ સતત દેખાતી હોય અથવા નબળાઈ સાથે જોડાયેલી હોય, તો તેના પાછળનું કારણ બ્લડ પ્રેશર સિવાયનું કંઈક બીજું હોઈ શકે છે.
ડૉ. જુનેજાના જણાવ્યા અનુસાર, ડાયાબિટીસ, નસો પર દબાણ આવવું, વિટામિનની ઉણપ અને ન્યુરોલોજીકલ સ્થિતિઓ આવા લક્ષણો પાછળ જવાબદાર હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં ડૉક્ટર દર્દીના બ્લડ પ્રેશરના રીડિંગ્સ, ચાલતી દવાઓ, મેડિકલ હિસ્ટ્રી અને ન્યુરોલોજીકલ તપાસના આધારે સાચું કારણ શોધવાનો પ્રયાસ કરે છે.
શું અચાનક બીપી ઘટવાથી ઝણઝણાટી (Tingling) થઈ શકે છે?
બ્લડ પ્રેશરમાં અચાનક થતો ઘટાડો મગજ અને શરીરના અન્ય અંગોમાં કામચલાઉ ધોરણે લોહીના પ્રવાહને ઓછો કરી દે છે. આના પરિણામે ચક્કર આવવા, અશક્તિ, ધૂંધળું દેખાવું, મૂંઝવણ કે બેભાન થવા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
“શરીરમાં અસામાન્ય સંવેદના અથવા ઝણઝણાટી ક્યારેક આવા એપિસોડ દરમિયાન થઈ શકે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે વ્યક્તિ પોતાની તબિયત ખૂબ જ ખરાબ અનુભવતી હોય અથવા ઝડપથી શ્વાસ લેતી હોય (Hyperventilation),” એમ ડૉ. જુનેજા ઉમેરે છે.
ક્યારે બહેરાશ (Numbness) એ એક તબીબી કટોકટી (Emergency) બની જાય છે?
શરીરના કોઈપણ ભાગમાં અચાનક થતી બહેરાશ કે ખાલી ચડવાની સમસ્યાને માત્ર લો બ્લડ પ્રેશર માનીને નજરઅંદાજ ન કરવી જોઈએ. ખાસ કરીને જો આ સમસ્યા ચહેરા, હાથ અથવા શરીરના કોઈપણ એક તરફના ભાગમાં અચાનક દેખાય, તો તે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
ડૉ. સૌરભ જુનેજા ચેતવણી આપે છે કે નીચે જણાવેલા લક્ષણો દેખાય તો તુરંત જ તબીબી સહાય કે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી ખૂબ જ અનિવાર્ય છે:
ચહેરો એક બાજુ ઝૂકી જવો (Facial drooping)
શરીરમાં અચાનક ગંભીર નબળાઈ આવવી
બોલવામાં મુશ્કેલી થવી અથવા સામે વાળાની વાત સમજવામાં તકલીફ પડવી
અચાનક આંખોથી જોવામાં સમસ્યા થવી
અતિશય અને તીવ્ર માથાનો દુખાવો થવો
ચાલવામાં અસમર્થતા કે સંતુલન ગુમાવવું
ભારે મૂંઝવણ કે ભાન ગુમાવ્યા જેવું લાગવું
