જાતે જ દવા લેવાની આદત બદલી નાખજો! આ ડ્રગ્સે વધાર્યું કિડની ફેલ્યોર અને AMR નું જોખમ
સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (CDSCO) દ્વારા પેઇનકિલર્સ (દર્દ નિવારક દવાઓ) અને એન્ટિબાયોટિક્સના અનિયંત્રિત ઉપયોગ સામે અત્યંત સખત ચેતવણી આપવામાં આવી છે. તાજેતરમાં જારી કરાયેલા એક પરિપત્રમાં એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે આ દવાઓનો સતત અને લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ કિડનીની ગંભીર બીમારીઓ તેમજ એન્ટિમિક્રોબિયલ રેઝિસ્ટન્સ (AMR) જેવું મોટું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. ઔષધ નિયમનકાર સંસ્થાએ ડૉક્ટરો, ફાર્માસિસ્ટો અને હોસ્પિટલો સાથે સામાન્ય જનતાને પણ આ મામલે સાવચેત રહેવા જણાવ્યું છે.
કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને પ્રિસ્ક્રિપ્શનનું મહત્વ
ભારતમાં દવાઓની આયાત, ઉત્પાદન, વેચાણ અને વિતરણની સમગ્ર પ્રક્રિયા ‘ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, 1940’ અને તેના નિયમો હેઠળ નિયંત્રિત થાય છે. આ નિયમો સ્પષ્ટ કરે છે કે નોન-સ્ટીરોઇડલ એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી ડ્રગ્સ (NSAIDs) એટલે કે પેઇનકિલર્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સ સહિતની તમામ દવાઓનું વેચાણ માત્ર રજિસ્ટર્ડ મેડિકલ પ્રેક્ટિશનર અથવા નિષ્ણાત ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન (ચિઠ્ઠી) વગર થઈ શકે નહીં.
સામાન્ય જનતા માટે ખાસ સલાહ અને માર્ગદર્શિકા
CDSCO દ્વારા નાગરિકોને અપીલ કરવામાં આવી છે કે તેઓ વગર ડૉક્ટરની સલાહે પોતાની મેળે પેઇનકિલર્સ કે એન્ટિબાયોટિક્સ ન લે. ખાસ કરીને વાયરલ ઇન્ફેક્શન જેવા સામાન્ય રોગોમાં એન્ટિબાયોટિક્સનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ. દર્દીઓએ ડૉક્ટર દ્વારા સૂચવવામાં આવેલો એન્ટિબાયોટિક્સનો કોર્સ હંમેશાં પૂરો કરવો જોઇએ, અધવચ્ચેથી બંધ ન કરવો જોઈએ કે વધેલી દવાઓ અન્ય લોકો સાથે વહેંચવી પણ ન જોઈએ.
જે લોકોને અગાઉથી જ કિડનીની સમસ્યા છે કે હાઇ બ્લડ પ્રેશર જેવી જોખમી સ્થિતિ છે, તેમણે પેઇનકિલર લેતા પહેલા ડૉક્ટરને ચોક્કસપણે જાણ કરવી જોઈએ. જો તાવ કે દુખાવો લાંબા સમય સુધી મટતો ન હોય તો મેડિકલ સ્ટોરમાંથી જાતે દવાઓ ખરીદીને ખાવાને બદલે યોગ્ય તબીબી સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
તબીબી સમુદાય અને ડૉક્ટરો માટે સૂચનાઓ
આરોગ્ય વ્યાવસાયિકો અને ડૉક્ટરોને પણ કડક સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ દર્દીની ઉંમર, શારીરિક સ્થિતિ, અન્ય બીમારીઓ અને જોખમી પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને જ પેઇનકિલર્સ કે એન્ટિબાયોટિક્સ લખે. ખાસ કરીને કિડનીની નબળાઈ ધરાવતા દર્દીઓ માટે પેઇનકિલર્સની સૌથી ઓછી અસરકારક માત્રા અને ટૂંકા સમયગાળા માટે જ ભલામણ કરવી જોઈએ.
એન્ટિબાયોટિક્સના કિસ્સામાં એન્ટિમિક્રોબિયલ સ્ટુઅર્ડશિપ (યોગ્ય ઉપયોગ) પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ઇન્ફેક્શનની ગંભીરતા અને પ્રકારને સમજીને જ દવા આપવી જોઈએ, જેથી બિનજરૂરી કોમ્બિનેશન કે ખોટી દવાના વપરાશથી બચી શકાય.
કિડની પર પેઇનકિલર્સની કેવી ગંભીર અસરો થાય છે?
અમેરિકન જર્નલ ઓફ કિડની ડિસીઝિસના અહેવાલ મુજબ, પેઇનકિલર્સ (NSAIDs) ના સતત સેવનથી કિડનીને નીચે મુજબના ગંભીર નુકસાન થઈ શકે છે:
એક્યુટ કિડની ઇન્જરી: કિડનીના રક્ત પ્રવાહને અસર થવાથી અચાનક નુકસાન પહોંચવું.
હાઇપરકલેમિયા અને મેટાબોલિક એસિડોસિસ: શરીરમાં પોટેશિયમનું પ્રમાણ અસામાન્ય રીતે વધી જવું.
હાઇપોનેટ્રમિયા અને સોડિયમનું અસંતુલન: શરીરમાં સોડિયમ ઘટી જવું અને સોજો (ઓડીમા) તેમજ હાર્ટ ફેલિયરનું જોખમ વધવું.
બ્લડ પ્રેશર વધવું: હાઇપરટેન્શનની સમસ્યા વધુ ગંભીર બનવી.
એક્યુટ ઇન્ટરસ્ટીશિયલ નેફ્રાઇટિસ અને નેફ્રોટિક સિન્ડ્રોમ: કિડનીની પેશીઓમાં ગંભીર સોજો અને રોગો થવા.
ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ (CKD) માં વધારો: કિડનીની બિમારીઓનું ઝડપથી વણસવું.
આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જાગૃતિ જ આ સમસ્યાનો એકમાત્ર ઉપાય છે, જેથી નાગરિકોએ જાતે દવા લેવાની આદત છોડીને હંમેશાં તબીબી માર્ગદર્શન હેઠળ જ દવાઓનું સેવન કરવું જોઈએ.
